Ποια είναι τα φάρμακα της εξωσωματικής;

Η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης απαιτεί τις περισσότερες φορές τη χρήση φαρμάκων. Η λήψη των φαρμάκων στα πλαίσια της εξωσωματικής γίνεται τόσο στο στάδιο της διέγερσης των ωοθηκών όσο και στην προετοιμασία του ενδομητρίου για την εμβρυομεταφορά.

Τα φάρμακα εξωσωματικής που θα χρησιμοποιηθούν έχει να κάνει με το ποιο πρωτόκολλο θα θεωρήσει ο θεράπων ιατρός ως καταλληλότερο για τη γυναίκα σύμφωνα με το ιατρικό ιστορικό της.

Εδώ θα προσπαθήσουμε να σας παραθέσουμε τις κατηγορίες φαρμάκων ώστε να γίνει ευκολότερα αντιληπτή η δράση τους και οι γυναίκες να νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια με τη χρήση τους.

Τι φάρμακα παίρνεις στην εξωσωματική

Στην εξωσωματική η γυναίκα παίρνει φάρμακα για τη διέγερση των ωοθηκών της, δηλαδή για να μεγαλώσουν όλα τα ωοθυλάκια που έχουν στρατολογηθεί σε εκείνο τον κύκλο που θα ξεκινήσει το πρωτόκολλο.

Οι βασικές κατηγορίες φαρμάκων είναι:

1. Γοναδοτροπίνες

Οι γοναδοτροπίνες είναι φάρμακα πρόκλησης ωορρηξίας που χρησιμοποιούνται στα πρωτόκολλα διέγερσης των ωοθηκών και μιμούνται τη δράση των φυσικών ορμονών που παράγονται από την υπόφυση, με στόχο την ελεγχόμενη ανάπτυξη των ωοθυλακίων. Ανάλογα με τον τρόπο παραγωγής τους, διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

Α. Γοναδοτροπίνες από ούρα εμμηνοπαυσιακών γυναικών (hMG)

Αυτά τα φάρμακα προέρχονται από ούρα γυναικών που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση και μπορεί να:

περιέχουν FSH και LH
περιέχουν μόνο FSH

Β. Ανασυνδυασμένες γοναδοτροπίνες (recombinant)

Αυτού του είδους τα φάρμακα παράγονται στο εργαστήριο με σύγχρονες μεθόδους βιοτεχνολογίας (τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA) και μπορεί να περιέχουν:

Ανασυνδυασμένη FSH (rFSH)
Ανασυνδυασμένη LH (rLH)
Συνδυασμός των παραπάνω (rFSH + rLH)
Μακράς διάρκειας FSH ανάλογα (corifollitropin alpha)

Πώς χορηγούνται και πώς δρουν οι γοναδοτροπίνες

Οι παραπάνω γοναδοτροπίνες είναι ενέσιμα φάρμακα που χορηγούνται υποδορίως.

Η FSH δρα κυρίως στα κοκκώδη κύτταρα του ωοθυλακίου προσπαθώντας να:

διεγείρει την έναρξη και τη συνέχιση της ωοθυλακικής ανάπτυξης
προάγει τον πολλαπλασιασμό των κοκκωδών κυττάρων
αυξάνει την έκφραση των υποδοχέων LH
ενισχύει την παραγωγή οιστραδιόλης (E2)
επιτρέπει την ταυτόχρονη ωρίμανση πολλαπλών ωοθυλακίων

Η LH με τη σειρά της δρα στα κύτταρα της θήκης των ωοθυλακίων και προσπαθεί να:

διεγείρει τη σύνθεση ανδρογόνων (πρόδρομων των οιστρογόνων)
υποστηρίζει την παραγωγή οιστραδιόλης μέσω συνεργασίας με την FSH
συμβάλλει στην τελική ωρίμανση του ωοθυλακίου
είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική στεροειδογένεση

Η επιλογή των γοναδοτροπινών από τον θεράποντα ιατρό εξαρτάται από:

την ωοθηκική εφεδρεία (AMH, AFC)
την ηλικία
την ανταπόκριση σε προηγούμενους κύκλους
την ανάγκη ή μη για LH υποστήριξη

Στόχος είναι η εξατομικευμένη προσέγγιση, ώστε κάθε γυναίκα να λαμβάνει τη θεραπεία που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες της.

2. Ανταγωνιστές GnRH

Οι ανταγωνιστές GnRH είναι φάρμακα άμεσης καταστολής που χρησιμοποιούνται στα πρωτόκολλα εξωσωματικής γονιμοποίησης για την αποφυγή της πρόωρης ωορρηξίας. Οι δραστικές ουσίες που περιέχουν είναι:

Σετρορελίξη (cetrorelix)
Γκανιρελίξη (ganirelix)

Πώς δρουν οι ανταγωνιστές GnRH

Πιο συγκεκριμένα, τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται για να αποτρέψουν την αιχμή της LH που είναι αυτή που πυροδοτεί την ωορρηξία.

Αυτό το πετυχαίνουν γιατί οι ανταγωνιστές δεσμεύουν άμεσα τους υποδοχείς GnRH στην υπόφυση προκαλώντας άμεση αναστολή της έκκρισης LH και FSH προλαμβάνοντας την πρόωρο αιχμή της LH. Με αυτόν τον τρόπο επιτρέπουν την ασφαλή συνέχιση της ωοθηκικής διέγερσης μέχρι την ωοληψία.

Πλεονεκτήματα

Συντομότερη διάρκεια θεραπείας
Λιγότερες ενέσεις
Καλύτερη ανοχή από τις ασθενείς
Μικρότερος κίνδυνος συνδρόμου υπερδιέγερσης ωοθηκών (OHSS)
Δυνατότητα χρήσης GnRH agonist ως trigger σε υψηλό κίνδυνο OHSS

3. Αγωνιστές GnRH

Οι αγωνιστές GnRH αποτελούν την κλασική μέθοδο ορμονικού ελέγχου στην εξωσωματική γονιμοποίηση και χρησιμοποιούνται για να επιτευχθεί πλήρης καταστολή της ενδογενούς λειτουργίας της υπόφυσης πριν και κατά τη διάρκεια της διέγερσης των ωοθηκών. Οι δραστικές ουσίες που περιέχουν είναι:

Τριπτορελίνη
Nafarelin (ρινικό σπρέι)
Buserelin
Leuprorelin

Πώς δρουν οι αγωνιστές GnRH

Σε αντίθεση με τους ανταγωνιστές, οι αγωνιστές προκαλούν αρχικά μια παροδική αύξηση της έκκρισης FSH και LH (flare effect), η οποία όμως ακολουθείται από απενεργοποίηση των υποδοχέων GnRH και βαθιά καταστολή της υπόφυσης.

Ρόλος και αποτελέσματα

Οι αγωνιστές GnRH:

εξαλείφουν σχεδόν πλήρως την αυτόνομη ορμονική δραστηριότητα
επιτρέπουν απόλυτα προβλέψιμη και συγχρονισμένη ανάπτυξη ωοθυλακίων
προλαμβάνουν την πρόωρη ωορρηξία
δημιουργούν ένα «τεχνητό» αλλά πλήρως ελεγχόμενο ενδοκρινικό περιβάλλον

Μειονεκτήματα σε σχέση με τους ανταγωνιστές:

μεγαλύτερη διάρκεια θεραπείας
περισσότερες ενέσεις
συχνότερες υποοιστρογοναιμικές ανεπιθύμητες ενέργειες (εξάψεις, κεφαλαλγία)
αυξημένος κίνδυνος OHSS σε ορισμένα πρωτόκολλα

3. Φάρμακα που λαμβάνονται 34-36 ώρες πριν την ωοληψία

Α. Ανασυνδυασμένη ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη (r-hCG)

Το φάρμακο αυτό χρησιμοποιείται για να πυροδοτήσει την αιχμή της LH και προκαλεί την ωορρηξία των ωοθυλακίων 34-36 ώρες μετά τη λήψη του. Επιπλέον βοηθάει στην ωρίμανση των ωοθυλακίων.

Πρόκειται για μία έτοιμη προ γεμισμένη ένεση που γίνεται και αυτή υποδορίως όταν τα υπερηχογραφικά κριτήρια των ωοθυλακίων πληρούν τα κριτήρια.

Β. Χοριακή γοναδοτροπίνη

Μηχανισμός δράσης

Η hCG:

δεσμεύεται στους υποδοχείς LH στα ωοθυλάκια
ολοκληρώνει τη μείωση του ωαρίου
μετατρέπει το ωοθυλάκιο σε λειτουργικό ωχρό σωμάτιο
προετοιμάζει το ενδοκρινικό περιβάλλον για τη γονιμοποίηση

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες

Συνήθως ήπιες:

τοπικός ερεθισμός στο σημείο ένεσης
ευαισθησία μαστών
φούσκωμα ή ήπιο κοιλιακό άλγος
κόπωση, κεφαλαλγία

Σε γυναίκες με υψηλή ανταπόκριση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο συνδρόμου υπερδιέγερσης ωοθηκών (OHSS). Γι’ αυτό, σε τέτοιες περιπτώσεις, συχνά αντικαθίσταται από trigger με αγωνιστή GnRH.

4. Λετροζόλη

Πρόκειται για μία φαρμακευτική ουσία που χρησιμοποιείται σε ημιφυσικούς κύκλους εξωσωματικής. Έχει τη δυνατότητα να μεγαλώσει έως και 3-4 ωοθυλάκια. Λαμβάνεται από το στόμα και δεν έχει αρνητική επίδραση στο ενδομήτριο.

5. Κιτρική κλομιφαίνη

Από τα πιο παλιά φάρμακα στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και αυτό χρησιμοποιείται για λίγες μέρες από το στόμα και έχει τη δυναμική να μεγαλώσουν 3-4 ωοθυλάκια. Φαίνεται από μελέτες ότι επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα του ενδομητρίου.

6. Αντιβίωση

Χορηγείται προαιρετικά μετά την ωοληψία για λίγες μέρες και πάντα λαμβάνοντας υπόψιν τυχόν αλλεργίες της γυναίκας. Επίσης σε κάποιες περιπτώσεις αντιβίωση δίνεται και στον άνδρα κατά τη διάρκεια της προσπάθειας εξωσωματικής αν έχει κάποιο μικρόβιο στην καλλιέργεια του σπέρματος.

7. Φάρμακα προετοιμασίας ενδομητρίου

Στη διαδικασία προετοιμασίας ενδομητρίου για την εμβρυομεταφορά μπορεί να χορηγηθούν ορμονικά σκευάσματα εφόσον το κρίνει ο θεράπων ιατρός.

Τα φάρμακα αυτά είναι οιστρογόνα και προγεσταγόνα. Τα οιστρογόνα μπορεί να δοθούν από το στόμα ή ακόμα και με αυτοκόλλητα και η προγεστερόνη μπορεί να χορηγηθεί σε διάφορες μορφές (κολπικά, υποδορίως ή και από το στόμα).

Σε πολλές περιπτώσεις, αναλόγως το περιστατικό και τα πρωτόκολλα που ακολουθεί ο θεράπων ιατρός, μπορεί να χορηγηθούν επικουρικά και άλλα φάρμακα όπως ασπιρίνη, αντιπηκτικά ή και κορτικοστεροειδή.

Φάρμακα εξωσωματικής και ΕΟΠΥΥ

Οι γοναδοτροπίνες που χρησιμοποιούνται στα πλαίσια διέγερσης των ωοθηκών για προσπάθεια εξωσωματικής δε συνταγογραφούνται. Τα ζευγάρια που επιθυμούν όμως μπορούν να υποβάλουν ένα φάκελο στον ΕΟΠΥΥ για να τους χορηγηθούν δωρεάν.

Δεν μπορούν να προμηθευτούν όλων των ειδών τις γοναδοτροπίνες , αλλά κάποιες συγκεκριμένες. Εφόσον εγκριθεί το αίτημα τους έχουν δικαίωμα να πάρουν τις γοναδοτροπίνες για δύο προσπάθειες εξωσωματικής, αρκεί να μην έχει παρέλθει ένας χρόνος από την ημέρα της απόφασης και αφού αποδειχθεί ότι δεν υπάρχουν εναπομείναντα έμβρυα στην κατάψυξη του εργαστηρίου.

Για να ολοκληρωθεί αυτός ο φάκελος χρειάζονται ιατρικά και προσωπικά δικαιολογητικά του ζεύγους.

Τα ζευγάρια που έχουν περάσει από την επιτροπή του ΕΟΠΥΥ δικαιούνται χρηματική επιστροφή στο τέλος της διαδικασίας της εξωσωματικής της τάξεως των 350 ευρώ.

Εάν ένα ζευγάρι δεν περάσει από την επιτροπή του ΕΟΠΥΥ θα τα αγοράσει ιδιωτικά με ένα κόστος περίπου 800 ευρώ για έναν κύκλο.

Τα υπόλοιπα φάρμακα εξωσωματικής μπορούν να συνταγογραφηθούν στα ασφαλισμένα ζευγάρια.

Διαδικασία χορήγησης φαρμάκων εξωσωματικής

Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό κάθε ζευγάρι ακολουθεί το θεραπευτικό πλάνο σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού του. Το είδος του πρωτοκόλλου που θα ακολουθήσει, η δοσολογία των φαρμάκων, διαφοροποιούνται αναλόγως το ιστορικό και τις ανάγκες.

Για πόσο καιρό παίρνεις τα φάρμακα εξωσωματικής;

Στα πιο συνηθισμένα πρωτόκολλα ο χρόνος λήψης φαρμάκων είναι περίπου για 12-14 ημέρες και μπορεί να επεκταθεί σε 21 αν ακολουθήσουν το λεγόμενο μακρύ πρωτόκολλο. Στη διάρκεια αυτών των ημερών κάνει μια ένεση την ημέρα και αν αναλόγως το πρωτόκολλο (ανταγωνιστή – βραχύ) κάποιες μέρες γίνονται δύο ενέσεις.

Δύο ημέρες πριν την ωοληψία γίνεται η τελική ένεση πυροδότησης των ωοθυλακίων και την ημέρα πριν την ωοληψία η γυναίκα δεν παίρνει κανένα φάρμακο.

Πότε ξεκινάει η λήψη των φαρμάκων εξωσωματικής

Η φαρμακευτική διέγερση των ωοθυλακίων θεωρητικά μπορεί να ξεκινήσει οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου της γυναίκας, αυτό συμβαίνει και σε περιπτώσεις που υπάρχει πίεση χρόνου για κάποιο σοβαρό λόγο. Διαφορετικά τα πρωτόκολλα ξεκινάν στην αρχή του κύκλου της γυναίκας, δηλαδή στην πρώτη φάση.

Αυτό συμβαίνει όταν η γυναίκα βλέπει αίμα περιόδου, τότε θα πρέπει να επικοινωνήσει με τον ιατρό της για να κανονίσει έναν υπέρηχο μέσα στις πρώτες τρεις ημέρες για να ξεκινήσει και τα φάρμακα. Στην περίπτωση του μακρύ πρωτοκόλλου ξεκινάει την αγωγή περίπου μία εβδομάδα πριν της έρθει η περίοδος.

Πότε σταματάει η λήψη των φαρμάκων μετά την εμβρυομεταφορά;

Η εμβρυομεταφορά μπορεί να γίνει είτε σε φρέσκο κύκλο είτε σε έναν μεταγενέστερο κύκλο αφού πρώτα έχει πραγματοποιηθεί η κατάλληλη προετοιμασία του ενδομητρίου. Και στις δύο περιπτώσεις προσπαθούμε να υποστηρίξουμε την πιθανότητα επιτυχίας μιας κύησης χορηγώντας φαρμακευτικά σκευάσματα που αναφέραμε.

Αυτά τα φάρμακα η γυναίκα τα λαμβάνει σίγουρα για 10-12 μέρες μέχρι να κάνει την πρώτη της χοριακή γοναδοτροπίνη μετά την εμβρυομεταφορά και ο χρόνος λήψης τους επιμηκύνεται σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος για κάποιες εβδομάδες.

Κάποια φάρμακα όπως την προγεστερόνη θα συνεχίσει να την παίρνει μέχρι το τέλος του πρώτου τριμήνου, ενώ κάποια μπορεί να τα λαμβάνει για όλη τη διάρκεια της κύησης, όπως την ασπιρίνη ή τις αντιπηκτικές ενέσεις.

Βρείτε εδώ χρήσιμα βίντεο με αναλυτικές οδηγίες για τη σωστή χρήση των φαρμάκων της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Σημαντικό: Κάθε ενέργεια και εφαρμογή των οδηγιών πρέπει να γίνεται πάντα σε συνεννόηση και σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού σας.

Οι παρενέργειες των φαρμάκων εξωσωματικής

Τα φάρμακα της εξωσωματικής είναι γενικά ασφαλή, χρησιμοποιούνται πάρα πολλά χρόνια και έχει αποδειχθεί ότι δεν προκαλούν σοβαρές παρενέργειες στις γυναίκες που τα λαμβάνουν, όταν βέβαια αυτό γίνεται με τη σωστή καθοδήγηση, με σωστές δοσολογίες και ακολουθώντας συγκεκριμένα πρωτόκολλα.

Όπως κάθε φάρμακο όμως, έτσι και τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για μία εξωσωματική διαδικασία μπορεί να έχουν κάποιες παρενέργειες για τη γυναίκα που θα τα πάρει. Αυτές οι παρενέργειες, η εμφάνιση τους, η έντασή τους και η διάρκεια τους διαφέρει από οργανισμό σε οργανισμό. Οι πιο συνηθισμένες είναι:

πρήξιμο, φούσκωμα στην κάτω κοιλία σε περιπτώσεις διέγερσης κυρίως κατά τη δεύτερη εβδομάδα
τσιμπήματα ή κράμπες χαμηλά στην κοιλιά
τοπική αντίδραση (σπάνια) του δέρματος στην περιοχή που γίνονται οι ενέσεις με ερυθρότητα και σκληρία
εξάψεις ή εφιδρώσεις στη χρήση των αγωνιστών

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω συμπτώματα τις περισσότερες φορές είναι ήπια και παροδικά.

Σοβαρή παρενέργεια μπορεί να είναι το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών. Μπορεί να συμβεί όταν η διέγερση είναι μεγάλη με πολλά ωοθυλάκια, όπως στις περιπτώσεις γυναικών με πολυκυστικές ωοθήκες. Σήμερα βέβαια είμαστε στην ευχάριστη θέση με συγκεκριμένα πρωτόκολλα να το αποφεύγουμε και να μην το συναντάμε.

Συχνές ερωτήσεις για τα φάρμακα εξωσωματικής

Πόσο κοστίζουν τα φάρμακα της εξωσωματικής;

Τα φάρμακα της εξωσωματικής κοστίζουν αναλόγως το πρωτόκολλο και το είδος της γοναδοτροπίνης που θα επιλέξει ο ιατρός. Αυτά που κοστίζουν περισσότερο είναι οι γοναδοτροπίνες και το κόστος τους κυμαίνεται από 600-850 ευρώ, εφόσον το ζευγάρι δεν περάσει επιτροπή του ΕΟΠΥΥ.

Τα υπόλοιπα φάρμακα συνταγογραφούνται για τους ασφαλισμένους, διαφορετικά η τιμή τους μπορεί να φθάσει τα 100 ευρώ.

Τι γίνεται σε περίπτωση μικρής ή μη ανταπόκρισης στα φάρμακα της εξωσωματικής;

Υπάρχουν περιπτώσεις που οι ωοθήκες μπορεί να μην ανταποκριθούν στη χορήγηση των φαρμάκων. Τότε ο θεράπων ιατρός θα κρίνει αν θα πρέπει να τροποποιήσει τη δοσολογία ή να παρατείνει το χρόνο διέγερσης ή ακόμα και να ακυρώσει τον κύκλο διέγερσης.

Θα μου έρθει περίοδος αν κόψω τα φάρμακα εξωσωματικής;

Εννοείται πως η περίοδος επιστρέφει μετά την ολοκλήρωση του πρωτοκόλλου εξωσωματικής. Μπορεί να επηρεαστεί ο αμέσως επόμενος εμμηνορυσιακός κύκλος αλλά δε επηρεάζεται η συχνότητα του από την εξωσωματική.

Επιτρέπεται ο θηλασμός μετά από τη λήψη φαρμάκων εξωσωματικής;

Ο θηλασμός επιτρέπεται, αφού τα φάρμακα εξωσωματικής μεταβολίζονται γρήγορα από τον γυναικείο οργανισμό και σε καμία περίπτωση δεν συσχετίζονται μεταφορά τους στο νεογνό από θηλασμό.

Τώρα αν πρόκειται για την περίπτωση που η γυναίκα θηλάζει και προσπαθεί για δεύτερο μωρό μέσω της εξωσωματικής διαδικασίας, καλό θα είναι να έχει διακοπή η γαλουχία, καθώς τα επίπεδα προλακτίνης που είναι αυξημένα επηρεάζουν το ορμονικό προφίλ.

Υπάρχει κάποιο όριο ηλικίας για τη λήψη φαρμάκων εξωσωματικής;

Νομικά δεν υπάρχει κάποιο όριο για τη χρήση των φαρμάκων της εξωσωματικής, μόνο το όριο των 54 ετών για οποιαδήποτε τύπο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Ιατρικά όμως συνήθως σε γυναίκες ηλικίας άνω των 45 ετών δεν υπάρχει το ωοθηκικό απόθεμα ώστε να χρησιμοποιηθούν οι γοναδοτροπίνες και οι γυναίκες αυτές μπορούν να δοκιμάσουν με τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον ημιφυσικό κύκλο ή να λάβουν τα φάρμακα για την προετοιμασία του ενδομητρίου σε περιπτώσεις δωρεάς ωαρίων.

Βοηθάει η διατροφή στη δράση των φαρμάκων της εξωσωματικής;

Μια ισορροπημένη διατροφή, αλλά και η λήψη διαφόρων συμπληρωμάτων φαίνονται ότι βοηθάνε στη βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων μιας εξωσωματικής διαδικασίας. Όχι μόνο κατά τη διάρκεια του πρωτοκόλλου, αλλά και μήνες πριν μπει το ζευγάρι στην διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Τι φάρμακα παίρνεις σε φυσικό κύκλο εξωσωματικής;

Στο φυσικό κύκλο εξωσωματικής δε χρησιμοποιούμε φάρμακα μέχρι τη στιγμή της ωορρηξίας. Από εκείνη τη χρονική στιγμή ο ιατρός μπορεί να χορηγήσει φάρμακα, όπως προγεστερόνη, για να ενισχύσει την ωχρινική φάση και φάρμακα μετά την εμβρυομεταφορά για υποστήριξη πιθανής κύησης και ανάλογα με το περιστατικό, όπως ασπιρίνη, κορτιζόνη και αντιπηκτικές.

Συμπεράσματα

Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι τα φάρμακα εξωσωματικής χρησιμοποιούνται εδώ και 47 χρόνια και έχουν δώσει λύση στην προσπάθεια εκατομμυρίων ζευγαριών ανά τον κόσμο στην προσπάθεια τους να δημιουργήσουν μία οικογένεια.

Πρόκειται για ασφαλή φάρμακα. Το τι είδους φάρμακα θα χρησιμοποιήσει κάθε ζευγάρι εξαρτάται από το ιστορικό του και είναι στην αρμοδιότητα του ιατρού να κρίνει ποια είναι αυτά. Ασφαλώς η ενημέρωση ως προς τη χρήση τους και τυχόν παρενέργειες είναι καλό τα γνωρίζει κάθε γυναίκα πριν τα χρησιμοποιήσει ώστε να νιώθει πιο προετοιμασμένη.

Papanikolaou Athanasios

MD, MSc, Gynecologist Obstetrician, MSc Fertility Specialist

Institute of Life IASO